Materiał edukacyjny, nie porada prawna. Stan źródeł sprawdzony 3 lipca 2026: ustawa o kredycie konsumenckim, Kodeks cywilny i stopy NBP. Przed sporem sprawdź tekst aktu oraz konkretną umowę.
„Ustawa antylichwiarska” to potoczna nazwa limitów kosztów w kredytach i pożyczkach konsumenckich. Odsetki nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych z Kodeksu cywilnego. Pozaodsetkowe koszty kredytu z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim mają dwa wzory: dla okresu krótszego niż 30 dni 5% całkowitej kwoty kredytu, a dla okresu co najmniej 30 dni 10% kwoty + 10% rocznie, zawsze nie więcej niż 45% całkowitej kwoty kredytu.
„Ustawa antylichwiarska” nie jest jedną osobną ustawą z jednolitym tytułem, tylko potocznym określeniem przepisów ograniczających nadmierne koszty kredytów i pożyczek konsumenckich. Dla konsumenta najważniejsze są dwa rodzaje limitów: limit odsetek oraz limit kosztów pozaodsetkowych. Pierwszy zależy od stopy referencyjnej NBP. Drugi wynika z art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim i ma chronić przed ukrywaniem ceny pożyczki w prowizjach, opłatach i pakietach usług.
Jakie koszty ogranicza ustawa antylichwiarska?
| Rodzaj kosztu | Limit | Podstawa | Co oznacza w praktyce |
|---|---|---|---|
| Odsetki kapitałowe | 2 × (stopa referencyjna NBP + 3,5 pkt proc.) | Kodeks cywilny, art. 359 | Limit oprocentowania w normalnej spłacie |
| Odsetki za opóźnienie | 2 × (stopa referencyjna NBP + 5,5 pkt proc.) | Kodeks cywilny, art. 481 | Limit sankcji odsetkowej za spóźnienie |
| Koszty pozaodsetkowe | 5% kwoty dla okresu krótszego niż 30 dni; 10% kwoty + 10% rocznie dla okresu co najmniej 30 dni; maks. 45% | Ustawa o kredycie konsumenckim, art. 36a | Limit prowizji, opłat i kosztów poza odsetkami |
Wzory na maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu
Art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim rozróżnia dwie sytuacje. Dla kredytów o okresie spłaty krótszym niż 30 dni limit wynosi 5% całkowitej kwoty kredytu. Dla kredytów o okresie co najmniej 30 dni stosuje się wzór 10% kwoty plus 10% rocznie. W obu przypadkach pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe niż 45% całkowitej kwoty kredytu.
Okres ≥ 30 dni: MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%), ale MPKK ≤ 45% × K
gdzie K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku. To rozróżnienie jest kluczowe przy krótkich pożyczkach: nie wolno automatycznie przenosić wzoru 10% + 10% rocznie na umowy krótsze niż 30 dni.
Przykład: pożyczka 5000 zł na 12 miesięcy
Dla kredytu 5000 zł na rok, czyli na okres dłuższy niż 30 dni, maksymalne pozaodsetkowe koszty według wzoru to 10% × 5000 zł + 10% × 5000 zł × 1 rok = 1000 zł. Limit 45% kwoty kredytu wynosi 2250 zł, więc w tym przykładzie działa niższy wynik ze wzoru: 1000 zł. Odsetki są osobnym kosztem i podlegają limitowi z Kodeksu cywilnego.
| Parametr | Obliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| Kwota kredytu | K | 5000 zł |
| Część stała | 10% × 5000 zł | 500 zł |
| Część za czas | 10% × 5000 zł × 1 rok | 500 zł |
| Wynik wzoru | 500 zł + 500 zł | 1000 zł |
| Pułap 45% | 45% × 5000 zł | 2250 zł |
| Maks. koszty pozaodsetkowe | niższa wartość | 1000 zł |
Co wlicza się do kosztów pozaodsetkowych?
Pozaodsetkowe koszty to wszystkie koszty kredytu inne niż odsetki. W praktyce mogą to być prowizje, opłaty przygotowawcze, opłaty administracyjne, koszty obsługi domowej, opłaty za przedłużenie lub niektóre pakiety usług. Jeśli kredytodawca próbuje przenieść koszt do osobnej umowy, leasingu zwrotnego albo obowiązkowego pakietu, warto sprawdzić, czy nie chodzi o obejście limitu.
UOKiK zwraca uwagę na konstrukcje, w których konsument myśli, że bierze pożyczkę, ale podpisuje dodatkowe umowy lub leasing konsumencki. Czytaj nie tylko nazwę produktu, ale cały pakiet dokumentów i łączną kwotę do zapłaty.
Odsetki maksymalne przy stopie NBP 3,75%
Według NBP stopa referencyjna wynosi 3,75% od 5 marca 2026; ten poziom został ponownie sprawdzony 3 lipca 2026. Przy takim poziomie odsetki maksymalne kapitałowe wynoszą 2 × (3,75% + 3,5 pkt proc.) = 14,5% rocznie. Odsetki maksymalne za opóźnienie wynoszą 2 × (3,75% + 5,5 pkt proc.) = 18,5% rocznie. Jeśli RPP zmieni stopę referencyjną, te wartości zmienią się automatycznie.
Właśnie dlatego w artykułach kredytowych trzeba oddzielać wzór od bieżącej liczby. Wzór jest stabilniejszy, a liczba zależy od decyzji RPP. Aktualny poziom stopy sprawdzisz na stronie NBP.
Co zrobić, jeśli oferta przekracza limit?
- Poproś kredytodawcę o pełne rozbicie kosztów: odsetki, prowizje, opłaty i produkty dodatkowe.
- Porównaj koszty pozaodsetkowe ze wzorem z art. 36a.
- Sprawdź, czy nie ma osobnych umów obchodzących limit.
- Złóż reklamację do kredytodawcy i zachowaj potwierdzenie.
- W razie odmowy skorzystaj z pomocy rzecznika konsumentów, Rzecznika Finansowego lub UOKiK.
Przy analizie konkretnej umowy pomocny jest też przewodnik jak czytać umowę kredytową. Szerszy przewodnik po prawach konsumenta przy kredycie konsumenckim warto dopiąć jako osobny legal anchor, gdy powstanie jego strona.
Czego ustawa nie robi?
Limit kosztów nie znaczy, że każda oferta mieszcząca się w limicie jest dobra. Ustawa wyznacza sufit, a nie rekomendowaną cenę. Pożyczka z kosztami blisko ustawowego maksimum nadal może być bardzo droga i ryzykowna dla budżetu. Dlatego oprócz legalności zawsze sprawdzaj całkowity koszt kredytu, RRSO, ratę i alternatywy.
FAQ
Co to jest ustawa antylichwiarska?
To potoczne określenie przepisów ograniczających nadmierne koszty kredytów i pożyczek konsumenckich. Najważniejsze są limity odsetek maksymalnych w Kodeksie cywilnym oraz limit pozaodsetkowych kosztów kredytu w ustawie o kredycie konsumenckim.
Ile wynosi limit kosztów pozaodsetkowych?
Dla kredytu krótszego niż 30 dni limit wynosi 5% całkowitej kwoty kredytu. Dla kredytu na co najmniej 30 dni jest to 10% całkowitej kwoty kredytu plus 10% za każdy rok kredytowania, ale nie więcej niż 45% całkowitej kwoty kredytu. Zawsze sprawdź aktualny tekst art. 36a ustawy.
Czy odsetki wliczają się do limitu 45%?
Nie. Limit 45% dotyczy kosztów pozaodsetkowych. Odsetki są ograniczone osobno przez przepisy Kodeksu cywilnego o odsetkach maksymalnych.
Ile wynoszą odsetki maksymalne przy stopie 3,75%?
Przy stopie referencyjnej NBP 3,75% odsetki maksymalne kapitałowe wynoszą 14,5% rocznie, a odsetki maksymalne za opóźnienie 18,5% rocznie. Zmiana stopy referencyjnej zmienia te liczby.
Czy limit oznacza, że pożyczka jest tania?
Nie. Limit oznacza tylko, że koszt nie powinien przekroczyć ustawowego sufitu. Oferta blisko limitu może nadal być droga i niebezpieczna dla budżetu.
Gdzie zgłosić podejrzenie lichwy?
Najpierw złóż reklamację u kredytodawcy. Jeśli problem dotyczy rynku finansowego, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego; przy praktykach naruszających zbiorowe interesy konsumentów właściwy może być UOKiK.
Bibliografia (10 źródeł)
Źródła priorytetowe: akty prawne, UOKiK i NBP. Linki i stan prawny sprawdzone 3 lipca 2026.
- ELI/Dziennik Ustaw – Ustawa o kredycie konsumenckim, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1362, art. 36a. eli.gov.pl
- UOKiK – Pozaodsetkowe koszty kredytu. finanse.uokik.gov.pl
- ELI/Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795, art. 359 i 481. eli.gov.pl
- NBP – Podstawowe stopy procentowe NBP. nbp.pl
- UOKiK – Kredyty konsumenckie. finanse.uokik.gov.pl
- UOKiK – Nie taki kredyt straszny. uokik.gov.pl
- KNF – Rejestr instytucji pożyczkowych i pośredników. rpkip.knf.gov.pl
- Rzecznik Finansowy – Pomoc klientom rynku finansowego. rf.gov.pl
- UOKiK – Kalkulator wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego. uokik.gov.pl
- ELI/Dziennik Ustaw – Tekst PDF ustawy o kredycie konsumenckim, Dz.U. 2025 poz. 1362. eli.gov.pl