Ostatnia aktualizacja: październik 2026 · Materiał edukacyjny, nie rekomendacja inwestycyjna
Opcja call (opcja kupna) daje prawo do kupna instrumentu po ustalonej cenie wykonania, a opcja put (opcja sprzedaży) daje prawo do jego sprzedaży. Call zarabia, gdy cena w dniu wygaśnięcia przekroczy cenę wykonania powiększoną o premię. Put zarabia, gdy cena spadnie poniżej ceny wykonania pomniejszonej o premię. Kupujący ryzykuje tylko zapłaconą premię. Wystawca ją inkasuje, ale przy wystawionej opcji call ryzyko straty jest teoretycznie nieograniczone.
Przed napisaniem tego tekstu porównaliśmy siedem polskich artykułów, które Google pokazuje najwyżej na frazę „opcja call i put”. Wszystkie wyjaśniają definicje. Żaden nie pokazuje wykresu wypłaty ani przykładu na opcjach notowanych na GPW. Żaden nie podaje mnożnika WIG20, nie omawia parytetu put-call i nie porównuje kupna puta z krótką sprzedażą. Próg rentowności liczy tylko jeden. Tutaj wszystkie liczby pochodzą z jednego, spójnego przykładu. Szersze wprowadzenie do greków, stylów wykonania i rozliczeń znajdziesz w przewodniku Opcje na giełdzie: 12 pojęć i zasad działania.
Czym różni się opcja call od opcji put?
Opcja call to prawo, ale nie obowiązek, do kupna instrumentu bazowego po cenie wykonania (strike) w określonym terminie. Opcja put to prawo do jego sprzedaży. Za to prawo nabywca płaci premię opcyjną. Wystawca (sprzedający opcję) premię otrzymuje i przyjmuje na siebie zobowiązanie. Każda opcja ma więc dwie strony, a cztery możliwe pozycje mają zupełnie inne ryzyko:
| Pozycja | Na co liczysz | Maks. zysk | Maks. strata | Próg rentowności |
|---|---|---|---|---|
| Kupno call (długi call) | Wzrost ceny | Nieograniczony | Premia | Strike + premia |
| Wystawienie call (krótki call) | Cena stoi lub spada | Premia | Nieograniczona (bez zabezpieczenia) | Strike + premia |
| Kupno put (długi put) | Spadek ceny | Strike − premia | Premia | Strike − premia |
| Wystawienie put (krótki put) | Cena stoi lub rośnie | Premia | Strike − premia | Strike − premia |
Nazwy „opcja kupna” i „opcja sprzedaży” odnoszą się do prawa nabywcy. Kto kupuje opcję sprzedaży, kupuje prawo do sprzedania instrumentu. To najczęstsze źródło pomyłek u początkujących.
Jak liczyć wypłatę z opcji call i put?
W dniu wygaśnięcia opcja jest warta tylko swoją wartość wewnętrzną. Jeśli S to kurs instrumentu bazowego, a K to cena wykonania:
- wypłata z call = max(S − K, 0)
- wypłata z put = max(K − S, 0)
Wypłata to jeszcze nie zysk. Wynik = wypłata − zapłacona premia. Na opcjach notowanych na GPW obie wielkości podaje się w punktach i mnoży przez mnożnik.
Jak działają opcje na WIG20 na GPW?
Najpłynniejsze opcje na warszawskiej giełdzie to opcje na indeks WIG20. Według warunków obrotu GPW:
- mnożnik: 10 zł za punkt indeksu. Premia 60 pkt kosztuje więc 600 zł;
- styl europejski: opcję można wykonać tylko w dniu wygaśnięcia;
- rozliczenie pieniężne: nikt nie dostarcza akcji, rozlicza się tylko różnicę w złotych;
- dzień wygaśnięcia: trzeci piątek miesiąca wygaśnięcia serii. Kurs rozliczeniowy to średnia z wartości WIG20 z ostatniej godziny notowań ciągłych i z kursu zamknięcia.
Do handlu potrzebny jest rachunek w domu maklerskim z dostępem do rynku terminowego. Wystawienie opcji wymaga depozytu zabezpieczającego.
Przykład liczbowy: opcja call i put na WIG20
Załóżmy, że WIG20 stoi na poziomie 2 500 pkt, a do wygaśnięcia zostaje miesiąc. Opcje z ceną wykonania 2 500 pkt wyceniamy modelem Blacka-Scholesa przy zmienności 21% i stopie 4,8%:
- call 2 500: premia 65 pkt → 650 zł;
- put 2 500: premia 55 pkt → 550 zł.
| WIG20 w dniu wygaśnięcia | Wynik kupującego call | Wynik kupującego put |
|---|---|---|
| 2 300 pkt | −650 zł | +1 450 zł |
| 2 400 pkt | −650 zł | +450 zł |
| 2 445 pkt (próg dla put) | −650 zł | 0 zł |
| 2 500 pkt (cena wykonania) | −650 zł | −550 zł |
| 2 565 pkt (próg dla call) | 0 zł | −550 zł |
| 2 600 pkt | +350 zł | −550 zł |
| 2 700 pkt | +1 350 zł | −550 zł |
Jak obliczyć próg rentowności opcji?
Próg dla call = cena wykonania + premia (2 500 + 65 = 2 565 pkt). Próg dla put = cena wykonania − premia (2 500 − 55 = 2 445 pkt). W tym przykładzie indeks musi się więc ruszyć o ok. 2,2–2,6% w ciągu miesiąca, i to we właściwą stronę, żeby kupujący wyszedł na zero.
Ile wynosi szansa na zysk? Przy tych samych założeniach (zmienność 21%, miesiąc) prawdopodobieństwo neutralne względem ryzyka, że WIG20 skończy powyżej progu dla call, wynosi ok. 35%. Dla zakończenia poniżej progu dla put to ok. 34%. To prawdopodobieństwo wynikające z wyceny, a nie prognoza. Mimo to pokazuje mechanikę: kupiona po uczciwej cenie opcja przynosi stratę mniej więcej dwa razy na trzy, a rzadsze duże wygrane to rekompensują. Warto o tym pamiętać, bo nasz mózg przecenia mało prawdopodobne wygrane.
Kiedy wybrać call, a kiedy put?
| Jeśli uważasz, że… | Typowy wybór | Dlaczego |
|---|---|---|
| cena wyraźnie wzrośnie w krótkim czasie | kupno call | dźwignia na wzrost, strata ograniczona do premii |
| cena wyraźnie spadnie w krótkim czasie | kupno put | zysk ze spadku bez ryzyka nieograniczonej straty |
| masz portfel akcji i boisz się krachu | kupno put (protective put) | działa jak polisa z „udziałem własnym” równym odległości do strike’u |
| cena będzie stać w miejscu | wystawienie opcji (dla zaawansowanych) | zarabiasz na upływie czasu, ale bierzesz ryzyko dużego ruchu |
| spodziewasz się tylko małego ruchu | zwykle żadna | premia i spadek wartości czasowej zjedzą mały ruch |
Kupno put czy krótka sprzedaż akcji?
Obie strategie zarabiają na spadkach, ale ryzyko mają odwrotne. Krótka sprzedaż (lub krótka pozycja na kontraktach futures czy CFD) nie ma terminu ważności, ale przy wzroście kursu strata nie ma górnej granicy. Do tego dochodzą wezwania do uzupełnienia depozytu. Kupiony put nigdy nie straci więcej niż premia, ale ma termin. Jeśli spadek przyjdzie dzień po wygaśnięciu, opcja nic nie wypłaci. Put to wybór dla kogoś, kto chce z góry znać najgorszy scenariusz. Krótka pozycja daje więcej zysku z każdego punktu spadku, ale wymaga aktywnego zarządzania ryzykiem.
Co to jest parytet put-call?
Ceny opcji call i put z tą samą ceną wykonania i terminem nie są od siebie niezależne. Dla opcji europejskich (a takie są opcje na WIG20), pomijając dywidendy, obowiązuje zależność opisana w 1969 r. przez Hansa Stolla:
C − P = S − K · e−rT
W naszym przykładzie: 65 − 55 = 10 pkt, a 2 500 − 2 500·e−0,048/12 ≈ 10 pkt. Gdyby różnica wyraźnie odbiegła od tej wartości, można by zarobić bez ryzyka na kombinacji opcji, kontraktu i gotówki. Arbitrażyści szybko takie odchylenia likwidują. W praktyce parytet pozwala wychwycić źle wycenione oferty i zbyt szerokie spready.
Jak opodatkować zysk z opcji?
Zysk z opcji to dochód z kapitałów pieniężnych opodatkowany stawką 19% („podatek Belki”). Rozlicza się go w zeznaniu PIT-38 do 30 kwietnia następnego roku. Instrumenty pochodne należą do tego samego źródła co akcje, więc stratę na opcjach można skompensować z zyskiem z akcji w tym samym roku. Polski dom maklerski wystawi PIT-8C. Przy zagranicznym brokerze przychody i koszty trzeba wyliczyć samodzielnie i przeliczyć po kursie NBP.
Co to oznacza w praktyce?
Zanim kupisz opcję, zapisz trzy liczby: próg rentowności, maksymalną stratę i datę, do której ruch musi nastąpić. Opcje nagradzają trafienie skali i czasu ruchu, a nie samego kierunku. Wystawianie opcji działa odwrotnie: zarabiasz małe kwoty często, a rzadka strata może być bardzo duża. KNF przypomina, że instrumenty pochodne z dźwignią należą do najbardziej ryzykownych produktów dostępnych dla inwestorów indywidualnych. Rozmiar pozycji warto dobrać tak, by najgorszy scenariusz był stratą zaplanowaną z góry. Po angielsku ten sam temat, z kodem w Pythonie i przykładem na akcjach z USA, omawiamy w artykule Call vs put options.
FAQ
Czym różni się opcja call od put?
Opcja call daje prawo do kupna instrumentu po cenie wykonania i zyskuje na wartości, gdy cena rośnie. Opcja put daje prawo do sprzedaży i zyskuje, gdy cena spada.
Ile można stracić, kupując opcję call lub put?
Maksymalnie zapłaconą premię. W przykładzie na WIG20 to 650 zł za opcję call i 550 zł za opcję put, niezależnie od tego, jak daleko indeks pójdzie w przeciwną stronę.
Jak obliczyć próg rentowności opcji call?
Do ceny wykonania dodaj premię. Call 2 500 kupiony za 65 pkt zaczyna zarabiać powyżej 2 565 pkt. Dla opcji put premię odejmujesz: 2 500 − 55 = 2 445 pkt.
Ile kosztuje opcja na WIG20?
Premię notuje się w punktach i mnoży przez 10 zł. Opcja z premią 65 pkt kosztuje 650 zł plus prowizja maklerska. Wystawca zamiast płacić premię wnosi depozyt zabezpieczający.
Czy wystawianie opcji jest bardziej ryzykowne niż kupowanie?
Zwykle tak. Zysk wystawcy jest ograniczony do premii. Strata na wystawionym call bez zabezpieczenia jest teoretycznie nieograniczona, a na wystawionym put może sięgnąć ceny wykonania pomniejszonej o premię.
Jak rozliczyć opcje w PIT-38?
Zysk z opcji opodatkowany jest stawką 19% i wykazywany w PIT-38 razem z wynikiem z akcji i innych instrumentów pochodnych. Straty z tego samego roku obniżają podstawę opodatkowania.
Źródła i metodologia
- GPW — Warunki obrotu dla opcji na indeks WIG20 (mnożnik, styl wykonania, rozliczenie, dzień wygaśnięcia).
- GPW — ABC opcji (materiał edukacyjny).
- KNF — Inwestycje: informacje i ostrzeżenia dla konsumentów.
- Ministerstwo Finansów — broszura informacyjna do PIT-38 za 2025 r.
- Stoll, H. R. (1969). The Relationship Between Put and Call Option Prices. The Journal of Finance, 24(5), 801–824.
- Black, F., Scholes, M. (1973). The Pricing of Options and Corporate Liabilities. Journal of Political Economy, 81(3), 637–654.
Metoda: 1 października 2026 porównaliśmy siedem najwyżej pozycjonowanych polskich artykułów o opcjach call i put z 22 pytaniami czytelników. Lokalny model rerankingowy wstępnie przesiał kandydatów, a model językowy zweryfikował każdą odpowiedź. Premie w przykładzie pochodzą z modelu Blacka-Scholesa (WIG20 = 2 500 pkt, miesiąc, zmienność 21%, stopa 4,8%) i są ilustracją, a nie notowaniami. Tekst nie jest rekomendacją inwestycyjną.
